การจด VAT ไม่ได้ทำให้ภาษีซื้อทุกใบใช้ได้เต็ม หากบริษัทมีทั้งกิจการที่เสียและไม่เสีย VAT ต้องแยกการใช้สินค้าหรือบริการก่อน แล้วจึงพิจารณาเฉลี่ยเฉพาะส่วนร่วมตามหลักเกณฑ์
หลายกิจกรรมในบริษัทเดียว ต้องจำแนกรายได้ก่อน
กิจการจำหน่ายผลผลิตเกษตรและอุปกรณ์อาจมีสินค้าต่างประเภทอยู่ในร้านเดียวกัน บางรายการอาจเข้าข่ายยกเว้น ขณะที่บางรายการต้องเสีย VAT แต่ค่าใช้จ่ายสำนักงานและระบบขายใช้ร่วมกัน หากนำภาษีซื้อทั้งหมดไปเครดิตเพราะบริษัทจด VAT แล้ว อาจใช้เกินสิทธิ
ต้องตรวจประเภทสินค้าหรือบริการจริง รวมถึงการเลือกเข้าสู่ระบบ VAT สำหรับกิจการที่กฎหมายให้เลือกได้ก่อน ไม่สรุปว่าสินค้าทุกชนิดในร้านเกษตรได้รับยกเว้น หรือถือว่ารายรับที่ไม่มี VAT บนบิลเป็นกิจการยกเว้นเสมอ
เริ่มจากทำรายการกิจกรรมของบริษัทและระบุฐานการจัดประเภทให้ชัด จากนั้นเชื่อมรายการซื้อกับกิจกรรมที่นำไปใช้
แยกภาษีซื้อเป็น 3 กลุ่มก่อนคำนวณ
| กลุ่มรายการซื้อ | แนวทางพิจารณา | สิ่งที่ต้องมี |
|---|---|---|
| ใช้เฉพาะกิจการที่เสีย VAT | ตรวจสิทธิใช้โดยตรงและข้อห้ามอื่น | หลักฐานการนำไปใช้กับกิจกรรมที่ระบุ |
| ใช้เฉพาะกิจการที่ไม่เสีย VAT | ไม่รวมเป็นเครดิตของกิจการ VAT | รหัสแผนกหรือเอกสารบอกวัตถุประสงค์ |
| ใช้ร่วมกันและแยกไม่ได้ชัด | พิจารณาเฉลี่ยตามหลักเกณฑ์ | รายละเอียดค่าใช้จ่ายและฐานรายได้ที่ถูกต้อง |
ตัวอย่างรายการร่วมอาจเป็นค่าระบบบริหารหรือบริการสำนักงานที่ใช้ทั้งสองกิจกรรม แต่ต้องตรวจการใช้งานจริงก่อนจัดเข้ากลุ่ม ไม่ควรเฉลี่ยทุกใบเพียงเพราะทำงานง่าย และไม่ควรเรียกภาษีซื้อต้องห้ามว่าเป็นภาษีซื้อร่วมเพื่อให้ใช้ได้บางส่วน
ประกาศอธิบดีฯ ฉบับที่ 29 แยกกรณีระบุการใช้ได้ชัดจากกรณีที่ต้องเฉลี่ยไว้ จึงควรเริ่มที่การจำแนกเอกสารก่อนเลือกสัดส่วน อ่านข้อ 1–2
ตัวอย่างค่าใช้จ่ายร่วม อย่านำยอดทั้งใบไปคูณ
สมมติบริษัทดำเนินงานมาหลายปีและตรวจแล้วว่าวิธีที่ใช้ต้องอิงสัดส่วนรายได้ปีก่อน โดยรายได้ที่นำเข้าฐานตามหลักเกณฑ์เป็นกิจการเสีย VAT 6 ล้านบาท และกิจการไม่เสีย VAT 4 ล้านบาท สัดส่วนฝั่งเสีย VAT จึงเป็น 60%
หากมีภาษีซื้อร่วมที่เข้าเงื่อนไข 7,000 บาท ส่วนที่เฉลี่ยเป็นเครดิตตามตัวอย่างคือ 7,000 × 60% = 4,200 บาท และส่วนที่ไม่ใช้เป็นเครดิต 2,800 บาท ไม่ใช่นำยอดค่าบริการรวมทั้งบิลมาคูณแล้วถือเป็นภาษีซื้อ
ตัวอย่างนี้ไม่ใช้กับกิจการเริ่มมีรายได้ใหม่ ภาษีซื้อก่อสร้างอาคาร หรือกรณีใช้ทางเลือกเฉพาะ และยังต้องตรวจนิยามรายได้ที่เข้าฐาน ไม่ควรนำรายรับทุกบัญชีมารวมโดยอัตโนมัติ
กิจการเริ่มใหม่และวิธีที่เคยเลือกไว้ต้องตรวจเพิ่ม
หลักสำหรับกิจการเริ่มประกอบหรือยังไม่มีรายได้มีการใช้ประมาณการและจำกัดเครดิตจากภาษีซื้อที่นำมาเฉลี่ยไว้ไม่เกินกึ่งหนึ่ง ก่อนปรับตามรายได้จริงตามเงื่อนไข จึงไม่ควรคัดลอกสัดส่วน 60% ในตัวอย่างไปใช้กับปีแรกทันที
สำหรับกิจการที่มีฐานรายได้แล้ว ต้องตรวจวิธีที่เคยใช้และการเลือกปรับตามรายได้จริง การเปลี่ยนวิธีมีเงื่อนไข ไม่ควรสลับวิธีทุกปีเพื่อเลือกเครดิตที่สูงกว่า กรณีก่อสร้างอาคารและทางเลือกเมื่อรายได้ด้านหนึ่งถึงเกณฑ์ที่กำหนดก็มีรายละเอียดเฉพาะ ดูเอกสารอบรมการเฉลี่ยภาษีซื้อของกรมสรรพากร
หากข้อมูลเดิมไม่ชัด ควรตรวจแบบที่เคยยื่น ตารางคำนวณ และเอกสารอนุมัติที่เกี่ยวข้องก่อนเริ่มวิธีใหม่
จัดข้อมูลให้ตรวจซ้ำได้ทุกเดือน
- รายได้แยกกิจกรรมและรายละเอียดรายการที่นำเข้าหรือไม่นำเข้าฐาน
- ทะเบียนภาษีซื้อแยกโดยตรง ร่วม และต้องห้าม
- รายละเอียดการใช้บริการร่วม เช่น แผนก ผู้ใช้ และวัตถุประสงค์
- ตารางสัดส่วนที่ใช้พร้อมปีอ้างอิงและเหตุผล
- แบบ ภ.พ.30 เดิมและประวัติการปรับปรุงหรือเลือกวิธี
ให้ผู้ตรวจทานเห็นทั้งภาษีซื้อก่อนเฉลี่ย จำนวนที่ใช้ และส่วนที่จัดเป็นต้นทุนหรือรายจ่าย โดยตรวจไม่ให้ใช้สิทธิซ้ำ การมีรหัสกิจกรรมในระบบช่วยได้ แต่รหัสต้องสอดคล้องกับหลักฐานจริง
เมื่อเพิ่มธุรกิจใหม่หรือเปลี่ยนการใช้พื้นที่ ควรทบทวนผลต่อภาษีซื้อก่อนใช้วิธีเดิมต่อ ไม่รอให้เกิดส่วนต่างสะสมหลายเดือน
คำถามเกี่ยวกับการเฉลี่ยภาษีซื้อ
มีรายได้ยกเว้นเพียงเล็กน้อย ต้องเฉลี่ยทุกใบหรือไม่?
ไม่ใช่ทุกใบ ต้องแยกภาษีซื้อโดยตรงก่อน ส่วนร่วมให้ตรวจหลักเกณฑ์และทางเลือกที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช้คำว่าเล็กน้อยเป็นเหตุยกเว้นเอง
ภาษีซื้อต้องห้ามนำมาเฉลี่ยให้ใช้บางส่วนได้ไหม?
ไม่ได้ การเฉลี่ยไม่ได้เปลี่ยนรายการต้องห้ามให้กลายเป็นรายการใช้เครดิตได้ ต้องตรวจข้อห้ามและความถูกต้องของเอกสารก่อนคำนวณ
ที่ปรึกษาควรเริ่มดูจากอะไร?
เริ่มจากกิจกรรมที่บริษัททำ สถานะ VAT รายได้แต่ละประเภท วิธีเดิม และตัวอย่างค่าใช้จ่ายร่วม เพื่อกำหนดประเด็นตรวจและผลส่งมอบที่เหมาะกับบริษัท
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
ตัวเลขใช้เพื่ออธิบายแนวคิด การใช้สิทธิและหน้าที่ภาษีต้องพิจารณาข้อเท็จจริง เอกสาร และหลักเกณฑ์ที่มีผลกับรายการนั้น
