หักกลบยอดลูกหนี้กับเจ้าหนี้โดยไม่โอนเงิน ต้องทำเอกสารอะไรให้บัญชีตรวจสอบได้?

เตรียมหนังสือหักกลบลบหนี้และตารางจับคู่บิล ตรวจยอดก่อน–หลัง วันที่มีผล และภาษีที่เกี่ยวข้อง เพื่อปิดรายการได้โดยไม่ทำให้รายได้หรือรายจ่ายหายไป

เจ้าของธุรกิจตรวจใบแจ้งหนี้สองฝ่ายและหนังสือหักกลบลบหนี้ในสำนักงานโรงงานเฟอร์นิเจอร์

บทความบัญชี · ตรวจข้อมูล 15 พฤศจิกายน 2569

ประเด็นสำคัญ

การหักกลบหนี้เป็นวิธีชำระรายการที่ต้องมีร่องรอยตรวจสอบ ไม่ใช่การลบยอดขายกับยอดซื้อให้เหลือเฉพาะส่วนต่าง และแม้ไม่มีเงินผ่านธนาคารก็ยังต้องตรวจ VAT กับภาษีหัก ณ ที่จ่ายตามลักษณะหนี้

คู่ค้ารายเดียวกันไม่ได้แปลว่าหักยอดกันได้ทันที

บริษัทเฟอร์นิเจอร์ขายโต๊ะให้บริษัทคู่ค้า ขณะเดียวกันซื้อวัสดุจากบริษัทนั้น เมื่อถึงกำหนดจ่าย ทั้งสองฝ่ายอยากหักยอดกันเพื่อโอนเงินเฉพาะส่วนต่าง หากแจ้งนักบัญชีเพียงว่า “เคลียร์กันแล้ว” ยอดในบัญชีอาจยังค้างหรือถูกตัดผิดใบ

ก่อนหักกลบ ควรตรวจคู่สัญญา สิทธิเรียกร้อง กำหนดชำระ ยอดที่ยอมรับ และข้อจำกัดตามสัญญาหรือกฎหมาย การมีชื่อทางการค้าใกล้กันหรืออยู่ในเครือเดียวกันไม่ใช่เหตุให้หักข้ามนิติบุคคลได้โดยไม่มีหลักฐาน

กรณีมีข้อพิพาท การโอนสิทธิ หนี้คนละสกุล หรือเกี่ยวข้องหลายฝ่าย ควรให้ผู้ดูแลสัญญาและนักบัญชีตรวจวิธีดำเนินการก่อน บทความนี้เน้นการเตรียมชุดเอกสารสำหรับรายการที่ตกลงได้และมีฐานดำเนินการถูกต้อง

เตรียมหนังสือยืนยันและตารางจับคู่เอกสาร

เพื่อให้ทั้งสองฝ่ายบันทึกตรงกัน ควรจัดหนังสือหรือข้อตกลงยืนยันการหักกลบ พร้อมตารางที่ตามกลับไปยังหนี้แต่ละใบได้ โดยใช้ผู้อนุมัติและผู้ลงนามที่มีอำนาจตามกรณี

ข้อมูลรายละเอียดที่ควรมี
คู่กรณีชื่อนิติบุคคล ข้อมูลระบุตัว และผู้มีอำนาจที่เกี่ยวข้อง
หนี้แต่ละด้านสัญญา เลขที่บิล วันที่ ยอดคงค้างและกำหนดชำระ
การหักกลบจำนวนที่ใช้หักในแต่ละใบและวันที่มีผล
ยอดคงเหลือใครต้องจ่ายเพิ่ม เท่าไร เมื่อไร และด้วยวิธีใด
ภาษีและหลักฐานรายการ VAT ภาษีหัก ณ ที่จ่าย เอกสารรับชำระและผู้รับผิดชอบ

อย่าใช้เพียงยอดรวมเมื่อมีหลายใบหรือมีชำระบางส่วนแล้ว ให้ตกลงว่าใช้หักใบใดก่อนและเก็บฉบับที่ยืนยันตรงกันทั้งสองฝ่าย

ตัวอย่างหักกลบโดยยังเห็นยอดขายและยอดซื้อครบ

สมมติบริษัท ก. ขายสินค้ามูลค่า 100,000 บาท บวก VAT 7,000 บาท ให้บริษัท ข. และซื้อสินค้าจาก ข. มูลค่า 60,000 บาท บวก VAT 4,200 บาท โดยสมมติว่าทั้งสองรายการไม่มีภาษีหัก ณ ที่จ่ายและยังไม่ชำระมาก่อน

ก. มีลูกหนี้ 107,000 บาท และเจ้าหนี้ 64,200 บาท หากตกลงหักกลบ 64,200 บาท ลูกหนี้ของ ก. จะเหลือ 42,800 บาท ส่วนเจ้าหนี้รายการนั้นหมดไป ต้องมีหลักฐานรับเงินส่วนต่างเพิ่มเติมเมื่อ ข. ชำระ

ยอดขายไม่ได้กลายเป็น 42,800 บาท และยอดซื้อไม่ได้หายไป การหักกลบใช้เคลียร์ลูกหนี้–เจ้าหนี้ที่ตรวจแล้ว ไม่ใช้แทนการบันทึกรายการขาย ซื้อ และภาษีตั้งต้น ตัวอย่างนี้แสดงการจับคู่ยอดเท่านั้น หากมีเงินหักภาษีหรือเงื่อนไขอื่นต้องคำนวณใหม่ตามจริง

ไม่มีเงินโอน ก็ต้องตรวจภาษีของหนี้แต่ละรายการ

ข้อหารือกรมสรรพากร กค 0706/4000 มีกรณีที่การหักกลบหนี้ถือเป็นการรับชำระค่าบริการและการจ่ายค่าเช่า ซึ่งมีผลต่อ VAT และภาษีหัก ณ ที่จ่าย จึงไม่ควรรอรายการธนาคารอย่างเดียวเพื่อระบุเดือนภาษี อ่านข้อหารือเรื่องหักกลบลบหนี้

แต่ข้อหารือนี้ไม่ใช่กฎว่าทุกยอดหักกลบใช้อัตราเดียวกันหรือเสีย VAT เพิ่มทั้งหมด ต้องแยกสินค้า บริการ ค่าเช่า เงินทดรอง และรายการอื่น รวมถึงสถานะคู่ค้า จุดเกิดภาษีและยอดที่บันทึกไปแล้ว หาก VAT เกิดขึ้นก่อนหน้าแล้วต้องไม่บันทึกซ้ำเพียงเพราะมาหักกลบภายหลัง

ให้บัญชีตรวจว่าต้องออกใบกำกับภาษี ใบรับเงินหรือหลักฐานรับชำระ และหนังสือรับรองหัก ณ ที่จ่ายใดบ้าง พร้อมเตรียมเงินนำส่งภาษีเมื่อมีหน้าที่ แม้ยอดชำระระหว่างคู่ค้าจะถูกหักกันจนไม่เหลือเงินโอน

ตรวจหลังหักกลบให้ยอดตรงทั้งสองฝ่าย

  1. ตรวจยอดก่อนหักจากทะเบียนลูกหนี้และเจ้าหนี้ ไม่ใช้ยอดที่ยังไม่กระทบกัน
  2. บันทึกเลขอ้างอิงการหักกลบในแต่ละบิล และรักษารายการเดิมให้ตรวจกลับได้
  3. ตรวจยอดหลังหักและเอกสารภาษีตามวันที่มีผล
  4. ส่งสรุปให้คู่ค้ายืนยันยอดค้างที่เหลือ
  5. ติดตามเงินส่วนต่างและเก็บหลักฐานเมื่อชำระจริง

หากอีกฝ่ายตัดยอดคนละใบ ให้แก้รายการจับคู่โดยเก็บประวัติ ไม่ลบข้อมูลจนไม่เห็นว่าเคยตกลงอย่างไร และไม่แก้วันที่มีผลย้อนหลังเพื่อให้ตรงรอบภาษีที่สะดวก

เอกสารชุดนี้ควรส่งให้ผู้ทำบัญชีพร้อมงวดที่เกิดรายการ ตามหน้าที่จัดส่งข้อมูลประกอบบัญชี ไม่รอสิ้นปีจึงแจ้งว่าบางยอดหักกลบกันไปแล้ว อ่านหน้าที่ตามกฎหมายการบัญชี

คำถามที่พบบ่อยเรื่องหักกลบยอด

หักกลบหมดแล้ว ไม่ต้องออกหลักฐานรับชำระใช่ไหม?

ยังควรมีหลักฐานแสดงว่าหนี้ใดชำระด้วยวิธีใด และตรวจเอกสารที่ต้องออกตามกฎหมายหรือสัญญา การไม่มีเงินโอนไม่ใช่เหตุให้ไม่มีร่องรอยการชำระ

ใช้ยอดสุทธิเป็นฐานภาษีหัก ณ ที่จ่ายได้เลยไหม?

ไม่ได้สรุปจากยอดสุทธิ ต้องตรวจเงินได้และฐานที่เกี่ยวข้องแต่ละรายการ มิฉะนั้นอาจหักขาดแม้สองฝ่ายตกลงยอดโอนกันแล้ว

หักกับหนี้ของบริษัทในเครือคู่ค้าได้หรือไม่?

ไม่ควรนำมาหักเพียงเพราะมีเจ้าของเดียวกัน ต้องตรวจสิทธิและข้อตกลงของทุกฝ่ายให้ชัด รวมทั้งผลบัญชีและภาษีก่อนดำเนินการ

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

ตัวเลขและสถานการณ์ใช้เพื่ออธิบายแนวคิด การดำเนินการจริงต้องตรวจข้อเท็จจริง เอกสาร และหลักเกณฑ์ที่ใช้กับกิจการนั้น

แชร์