
คำว่าฟรีแลนซ์และการจ่ายรายเดือนไม่ได้กำหนดประเภทเงินได้โดยลำพัง บริษัทต้องตรวจลักษณะงาน ความสัมพันธ์และการประกอบอาชีพจริงก่อนเลือกวิธีคำนวณภาษีกับแบบนำส่ง
ชื่อสัญญาไม่ใช่คำตอบทั้งหมด
บริษัทจ้างคนออกแบบภาพเดือนละหลายชิ้นและเรียกว่า “ฟรีแลนซ์ประจำ” บางรายทำงานตามเวลาบริษัทภายใต้การสั่งงานใกล้ชิด บางรายรับผลงานไปจัดการเอง และบางรายดำเนินงานเป็นธุรกิจที่มีทีมกับค่าใช้จ่ายของตน ลักษณะเหล่านี้ต้องตรวจต่างกัน
ไม่ควรตั้งกฎว่าจ่ายรายเดือนคือเงินเดือนเสมอ หรือคนที่ไม่ได้อยู่ในระบบเงินเดือนต้องหัก 3% เสมอ การเลือกแบบจากชื่อที่ฝ่ายจัดซื้อเรียกอาจทำให้ทั้งผู้จ่ายและผู้รับต้องแก้เอกสารภายหลัง
บทความนี้เน้นบริษัทไทยจ่ายให้ผู้รับงานบุคคลธรรมดาในประเทศ หากคู่สัญญาเป็นบริษัทหรือผู้รับในต่างประเทศ ต้องพิจารณาแบบและกฎอีกชุดหนึ่ง
ข้อมูลที่ช่วยจำแนกเงินได้ก่อนกำหนดอัตรา
| สิ่งที่ควรถาม | ข้อมูลที่ควรเห็น |
|---|---|
| บริษัทซื้อแรงงานหรือผลสำเร็จของงาน | หน้าที่งาน เงื่อนไขจ่าย และสิ่งส่งมอบ |
| ใครกำหนดวิธีและเวลาทำงาน | การควบคุม ความเป็นอิสระและการรับผิดชอบงาน |
| ผู้รับงานลงทุนอย่างไร | ทีมงาน เครื่องมือ สถานที่และค่าใช้จ่ายดำเนินงาน |
| งานเข้าประเภทเฉพาะหรือไม่ | วิชาชีพอิสระ จ้างทำของ ธุรกิจหรือบริการชนิดนั้น |
กรมสรรพากรมีแนวทางแยกเงินได้จากการจ้างแรงงาน การรับทำงานให้ และการประกอบธุรกิจ โดยดูข้อเท็จจริงหลายด้านร่วมกัน ไม่ใช้เกณฑ์ข้อใดข้อหนึ่งตัดสินทุกกรณี อ่านแนวทางจำแนกประเภทเงินได้
ภ.ง.ด.1 ไม่ได้ใช้เฉพาะเงินเดือนอย่างเดียว
เงินได้ตามมาตรา 40(1) และ 40(2) อยู่ในกลุ่มที่เกี่ยวข้องกับ ภ.ง.ด.1 ส่วนการจ่ายเงินได้บุคคลธรรมดาบางประเภท เช่น ที่เข้ามาตรา 40(5)–(8) และมีหน้าที่หักตามหลักเกณฑ์ จะพิจารณา ภ.ง.ด.3 จึงต้องจำแนกประเภทก่อนเลือกแบบ ดูคู่มือภาษีหัก ณ ที่จ่ายสำหรับ SME
การคำนวณสำหรับเงินได้ 40(1) และ 40(2) ต้องตรวจวิธีตามมาตรา 50(1) และแนวปฏิบัติที่ใช้ ไม่ใช่ใช้ 3% กับทุกยอด ส่วนเงินได้ประเภทอื่นก็มีอัตราและเงื่อนไขแตกต่างกัน อ่านมาตรา 40 และมาตรา 50
สถานะจด VAT ของผู้รับเป็นอีกประเด็นหนึ่ง ไม่ได้ตอบว่าบริษัทต้องใช้ ภ.ง.ด.1 หรือ ภ.ง.ด.3 แทนการตรวจประเภทเงินได้
เปรียบเทียบสองการจ้างที่จ่ายเดือนละเท่ากัน
สมมติบริษัทจ่าย 25,000 บาทต่อเดือนให้บุคคลสองราย รายแรกมีหน้าที่ประจำ ต้องทำตามเวลาและการบังคับบัญชา รายที่สองรับผลิตผลงานตามขอบเขตและบริหารงานเอง แม้ยอดและรอบจ่ายเท่ากันก็ยังไม่ควรเลือกภาษีด้วยสูตรเดียวกันทันที
สำหรับรายที่สอง ต้องตรวจต่อว่าลักษณะการทำงานเป็นการรับทำงานให้หรือการประกอบธุรกิจ รวมถึงเข้าประเภทเฉพาะหรือไม่ จึงไม่สรุปจากความเป็นอิสระเพียงอย่างเดียวว่าเป็น 40(8)
ตัวอย่างนี้ตั้งใจแสดงข้อมูลที่ต้องถาม ไม่ได้คำนวณภาษีจากข้อมูลที่ยังไม่ครบ เมื่อได้ข้อสรุปแล้วควรบันทึกเหตุผลและแจ้งยอดก่อนหัก ยอดภาษี และยอดสุทธิให้ผู้รับเข้าใจตรงกัน
ชุดข้อมูลก่อนจ่ายและแนวทางเมื่อเคยใช้แบบผิด
- ข้อมูลผู้รับและสถานะคู่สัญญาให้ตรงกับผู้รับเงินจริง
- สัญญา ขอบเขตงานและรายละเอียดวิธีทำงานจริง
- เงื่อนไขค่าจ้าง ยอดก่อนหัก วันจ่ายและการจ่ายหลายงวด
- ข้อสรุปประเภทเงินได้พร้อมผู้ตรวจทาน
- หลักฐานจ่าย แบบนำส่งและหนังสือรับรองหัก ณ ที่จ่ายที่ตรงกัน
หากเคยใช้แบบหรืออัตราผิด ให้รวบรวมรายการจ่ายเดิมและหลักฐานนำส่ง ให้นักบัญชีตรวจวิธีแก้แบบกับหนังสือรับรองร่วมกัน ไม่ยื่นอีกรอบโดยปล่อยรายการเดิมค้างจนดูเหมือนจ่ายซ้ำ
ควรทบทวนเมื่อรูปแบบงานเปลี่ยน เช่น ผู้รับเปิดบริษัทหรือจากงานรายครั้งกลายเป็นหน้าที่ประจำ ประเด็นแรงงานและประกันสังคมต้องตรวจแยกตามข้อเท็จจริงด้วย การเลือกชื่อสัญญาไม่ได้ตัดหน้าที่เหล่านั้นออก
คำถามที่พบบ่อยเมื่อจ้างฟรีแลนซ์
ผู้รับบอกให้หัก 3% บริษัททำตามได้เลยไหม?
ควรตรวจเองจากข้อมูลจริงและหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง ความสะดวกของผู้รับไม่เปลี่ยนหน้าที่ของผู้จ่าย
ไม่ได้จ่ายทุกเดือนจึงไม่ใช่ ภ.ง.ด.1 ใช่ไหม?
ความถี่การจ่ายอย่างเดียวไม่พอ ต้องดูประเภทเงินได้และวิธีคำนวณสำหรับการจ่ายลักษณะนั้น
มีใบแจ้งหนี้ในนามบริษัท แต่ให้โอนเข้าบัญชีบุคคลล่ะ?
ต้องตรวจคู่สัญญา ผู้มีสิทธิรับเงินและหลักฐานอำนาจรับชำระก่อน ไม่เปลี่ยนผู้รับในเอกสารภาษีให้ตรงเลขบัญชีโดยไม่มีเหตุผลรองรับ
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- กรมสรรพากร: แนวทางจำแนกเงินได้จากการจ้างและรับทำงานให้
- กรมสรรพากร: คู่มือภาษีหัก ณ ที่จ่ายสำหรับ SME
- กรมสรรพากร: มาตรา 40 และมาตรา 50
ตัวเลขและสถานการณ์ใช้เพื่ออธิบายแนวคิด การดำเนินการจริงต้องตรวจข้อเท็จจริง เอกสาร และหลักเกณฑ์ที่ใช้กับกิจการนั้น


