
การหักกลบหนี้เป็นวิธีชำระรายการที่ต้องมีร่องรอยตรวจสอบ ไม่ใช่การลบยอดขายกับยอดซื้อให้เหลือเฉพาะส่วนต่าง และแม้ไม่มีเงินผ่านธนาคารก็ยังต้องตรวจ VAT กับภาษีหัก ณ ที่จ่ายตามลักษณะหนี้
คู่ค้ารายเดียวกันไม่ได้แปลว่าหักยอดกันได้ทันที
บริษัทเฟอร์นิเจอร์ขายโต๊ะให้บริษัทคู่ค้า ขณะเดียวกันซื้อวัสดุจากบริษัทนั้น เมื่อถึงกำหนดจ่าย ทั้งสองฝ่ายอยากหักยอดกันเพื่อโอนเงินเฉพาะส่วนต่าง หากแจ้งนักบัญชีเพียงว่า “เคลียร์กันแล้ว” ยอดในบัญชีอาจยังค้างหรือถูกตัดผิดใบ
ก่อนหักกลบ ควรตรวจคู่สัญญา สิทธิเรียกร้อง กำหนดชำระ ยอดที่ยอมรับ และข้อจำกัดตามสัญญาหรือกฎหมาย การมีชื่อทางการค้าใกล้กันหรืออยู่ในเครือเดียวกันไม่ใช่เหตุให้หักข้ามนิติบุคคลได้โดยไม่มีหลักฐาน
กรณีมีข้อพิพาท การโอนสิทธิ หนี้คนละสกุล หรือเกี่ยวข้องหลายฝ่าย ควรให้ผู้ดูแลสัญญาและนักบัญชีตรวจวิธีดำเนินการก่อน บทความนี้เน้นการเตรียมชุดเอกสารสำหรับรายการที่ตกลงได้และมีฐานดำเนินการถูกต้อง
เตรียมหนังสือยืนยันและตารางจับคู่เอกสาร
เพื่อให้ทั้งสองฝ่ายบันทึกตรงกัน ควรจัดหนังสือหรือข้อตกลงยืนยันการหักกลบ พร้อมตารางที่ตามกลับไปยังหนี้แต่ละใบได้ โดยใช้ผู้อนุมัติและผู้ลงนามที่มีอำนาจตามกรณี
| ข้อมูล | รายละเอียดที่ควรมี |
|---|---|
| คู่กรณี | ชื่อนิติบุคคล ข้อมูลระบุตัว และผู้มีอำนาจที่เกี่ยวข้อง |
| หนี้แต่ละด้าน | สัญญา เลขที่บิล วันที่ ยอดคงค้างและกำหนดชำระ |
| การหักกลบ | จำนวนที่ใช้หักในแต่ละใบและวันที่มีผล |
| ยอดคงเหลือ | ใครต้องจ่ายเพิ่ม เท่าไร เมื่อไร และด้วยวิธีใด |
| ภาษีและหลักฐาน | รายการ VAT ภาษีหัก ณ ที่จ่าย เอกสารรับชำระและผู้รับผิดชอบ |
อย่าใช้เพียงยอดรวมเมื่อมีหลายใบหรือมีชำระบางส่วนแล้ว ให้ตกลงว่าใช้หักใบใดก่อนและเก็บฉบับที่ยืนยันตรงกันทั้งสองฝ่าย
ตัวอย่างหักกลบโดยยังเห็นยอดขายและยอดซื้อครบ
สมมติบริษัท ก. ขายสินค้ามูลค่า 100,000 บาท บวก VAT 7,000 บาท ให้บริษัท ข. และซื้อสินค้าจาก ข. มูลค่า 60,000 บาท บวก VAT 4,200 บาท โดยสมมติว่าทั้งสองรายการไม่มีภาษีหัก ณ ที่จ่ายและยังไม่ชำระมาก่อน
ก. มีลูกหนี้ 107,000 บาท และเจ้าหนี้ 64,200 บาท หากตกลงหักกลบ 64,200 บาท ลูกหนี้ของ ก. จะเหลือ 42,800 บาท ส่วนเจ้าหนี้รายการนั้นหมดไป ต้องมีหลักฐานรับเงินส่วนต่างเพิ่มเติมเมื่อ ข. ชำระ
ยอดขายไม่ได้กลายเป็น 42,800 บาท และยอดซื้อไม่ได้หายไป การหักกลบใช้เคลียร์ลูกหนี้–เจ้าหนี้ที่ตรวจแล้ว ไม่ใช้แทนการบันทึกรายการขาย ซื้อ และภาษีตั้งต้น ตัวอย่างนี้แสดงการจับคู่ยอดเท่านั้น หากมีเงินหักภาษีหรือเงื่อนไขอื่นต้องคำนวณใหม่ตามจริง
ไม่มีเงินโอน ก็ต้องตรวจภาษีของหนี้แต่ละรายการ
ข้อหารือกรมสรรพากร กค 0706/4000 มีกรณีที่การหักกลบหนี้ถือเป็นการรับชำระค่าบริการและการจ่ายค่าเช่า ซึ่งมีผลต่อ VAT และภาษีหัก ณ ที่จ่าย จึงไม่ควรรอรายการธนาคารอย่างเดียวเพื่อระบุเดือนภาษี อ่านข้อหารือเรื่องหักกลบลบหนี้
แต่ข้อหารือนี้ไม่ใช่กฎว่าทุกยอดหักกลบใช้อัตราเดียวกันหรือเสีย VAT เพิ่มทั้งหมด ต้องแยกสินค้า บริการ ค่าเช่า เงินทดรอง และรายการอื่น รวมถึงสถานะคู่ค้า จุดเกิดภาษีและยอดที่บันทึกไปแล้ว หาก VAT เกิดขึ้นก่อนหน้าแล้วต้องไม่บันทึกซ้ำเพียงเพราะมาหักกลบภายหลัง
ให้บัญชีตรวจว่าต้องออกใบกำกับภาษี ใบรับเงินหรือหลักฐานรับชำระ และหนังสือรับรองหัก ณ ที่จ่ายใดบ้าง พร้อมเตรียมเงินนำส่งภาษีเมื่อมีหน้าที่ แม้ยอดชำระระหว่างคู่ค้าจะถูกหักกันจนไม่เหลือเงินโอน
ตรวจหลังหักกลบให้ยอดตรงทั้งสองฝ่าย
- ตรวจยอดก่อนหักจากทะเบียนลูกหนี้และเจ้าหนี้ ไม่ใช้ยอดที่ยังไม่กระทบกัน
- บันทึกเลขอ้างอิงการหักกลบในแต่ละบิล และรักษารายการเดิมให้ตรวจกลับได้
- ตรวจยอดหลังหักและเอกสารภาษีตามวันที่มีผล
- ส่งสรุปให้คู่ค้ายืนยันยอดค้างที่เหลือ
- ติดตามเงินส่วนต่างและเก็บหลักฐานเมื่อชำระจริง
หากอีกฝ่ายตัดยอดคนละใบ ให้แก้รายการจับคู่โดยเก็บประวัติ ไม่ลบข้อมูลจนไม่เห็นว่าเคยตกลงอย่างไร และไม่แก้วันที่มีผลย้อนหลังเพื่อให้ตรงรอบภาษีที่สะดวก
เอกสารชุดนี้ควรส่งให้ผู้ทำบัญชีพร้อมงวดที่เกิดรายการ ตามหน้าที่จัดส่งข้อมูลประกอบบัญชี ไม่รอสิ้นปีจึงแจ้งว่าบางยอดหักกลบกันไปแล้ว อ่านหน้าที่ตามกฎหมายการบัญชี
คำถามที่พบบ่อยเรื่องหักกลบยอด
หักกลบหมดแล้ว ไม่ต้องออกหลักฐานรับชำระใช่ไหม?
ยังควรมีหลักฐานแสดงว่าหนี้ใดชำระด้วยวิธีใด และตรวจเอกสารที่ต้องออกตามกฎหมายหรือสัญญา การไม่มีเงินโอนไม่ใช่เหตุให้ไม่มีร่องรอยการชำระ
ใช้ยอดสุทธิเป็นฐานภาษีหัก ณ ที่จ่ายได้เลยไหม?
ไม่ได้สรุปจากยอดสุทธิ ต้องตรวจเงินได้และฐานที่เกี่ยวข้องแต่ละรายการ มิฉะนั้นอาจหักขาดแม้สองฝ่ายตกลงยอดโอนกันแล้ว
หักกับหนี้ของบริษัทในเครือคู่ค้าได้หรือไม่?
ไม่ควรนำมาหักเพียงเพราะมีเจ้าของเดียวกัน ต้องตรวจสิทธิและข้อตกลงของทุกฝ่ายให้ชัด รวมทั้งผลบัญชีและภาษีก่อนดำเนินการ
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
ตัวเลขและสถานการณ์ใช้เพื่ออธิบายแนวคิด การดำเนินการจริงต้องตรวจข้อเท็จจริง เอกสาร และหลักเกณฑ์ที่ใช้กับกิจการนั้น


