
ก่อนซื้อแสตมป์มาติดสัญญา ควรตรวจว่าสัญญานั้นเป็นตราสารประเภทใด ใครเป็นผู้มีหน้าที่เสียอากร และต้องชำระด้วยวิธีใด การหักภาษี ณ ที่จ่ายหรือยื่น VAT แล้วไม่ได้ทดแทนหน้าที่เรื่องอากรแสตมป์ หากพลาดกำหนดควรรวบรวมเอกสารจริงเพื่อดำเนินการแก้ไข ไม่เปลี่ยนวันที่สัญญาให้ดูเหมือนเพิ่งทำ
คำว่า “จ้างงาน” ยังบอกประเภทอากรไม่ได้
เจ้าของกิจการอาจใช้คำว่าสัญญาจ้างกับทั้งการจ้างพนักงาน จ้างทำเว็บไซต์ จ้างปรับปรุงร้าน และการซื้ออุปกรณ์พร้อมติดตั้ง แต่เนื้อหาของข้อตกลงต่างกัน จึงไม่ควรเลือกอัตราอากรจากชื่อไฟล์หรือชื่อสัญญาเพียงอย่างเดียว
เริ่มจากอ่านว่าคู่สัญญาต้องส่งมอบอะไร ใครจัดหาวัสดุ คิดค่าตอบแทนอย่างไร และเอกสารเป็นสัญญาซื้อขาย จ้างทำของ เช่า หรือประเภทอื่นตามบัญชีอากรแสตมป์ บทความนี้เน้นกรณีที่ตรวจแล้วเข้าลักษณะ สัญญาจ้างทำของ ไม่ได้หมายความว่าสัญญาทุกฉบับต้องเสียอากรแบบเดียวกัน
สัญญาหนึ่งชุดอาจมีเอกสารแนบท้ายและข้อตกลงเพิ่มงาน ควรนำมาพิจารณาร่วมกัน เพื่อไม่ให้คำนวณจากราคาหน้าแรกที่ถูกแก้ไขไปแล้ว
ตรวจผู้มีหน้าที่และฐานคำนวณให้ถูกก่อนชำระ
บัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะตราสาร 4 กำหนดอากรจ้างทำของตามสินจ้างที่กำหนดไว้ โดยคิด 1 บาทต่อทุก 1,000 บาทหรือเศษของ 1,000 บาท ผู้รับจ้างเป็นผู้มีหน้าที่เสียอากร ส่วนฐานสินจ้างที่ใช้จริงต้องตรวจรายละเอียดราคาและรายการภาษีในสัญญาก่อน
ตัวอย่าง เมื่อยืนยันแล้วว่าฐานสินจ้างที่ต้องเสียอากรเท่ากับ 100,500 บาท อากรตามอัตรานี้เท่ากับ 101 บาท เพราะเศษ 500 บาทนับเป็นอีกหนึ่งหน่วย ตัวอย่างนี้ยังไม่รวมเงินเพิ่มกรณีล่าช้าและไม่ได้กำหนดแทนการตรวจฐานของสัญญาจริง
- ตรวจว่าเป็นผู้รับจ้างตามสัญญารายใด และเลขประจำตัวผู้เสียภาษีถูกต้องหรือไม่
- แยกราคางาน รายการภาษี และรายการเพิ่มเติมให้ตรวจย้อนกลับได้
- หากยังไม่ทราบสินจ้างแน่นอน ต้องพิจารณาหลักเกณฑ์การประมาณและการเสียเพิ่มเติม
- ข้อกำหนดว่าใครออกเงินแทนใคร ไม่ควรถูกใช้แทนการตรวจผู้มีหน้าที่ตามกฎหมาย
เลือกวิธีชำระตามตราสาร ไม่ใช่ตามความสะดวกอย่างเดียว
ช่องทางเสียอากรมีทั้งแสตมป์ปิดทับ การเสียเป็นตัวเงิน และระบบ e-Stamp Duty แต่ตราสารบางลักษณะมีข้อกำหนดเรื่องวิธีชำระโดยเฉพาะ จึงไม่ควรซื้อแสตมป์มาติดเพื่อแก้ทุกกรณี โดยเฉพาะสัญญามูลค่าสูงและเอกสารอิเล็กทรอนิกส์
| สิ่งที่ต้องตรวจ | สิ่งที่ควรบันทึกไว้ในแฟ้มสัญญา |
|---|---|
| กระดาษหรืออิเล็กทรอนิกส์ | ไฟล์หรือต้นฉบับที่ลงนามครบ พร้อมหลักฐานวันทำตราสาร |
| วิธีเสียอากรที่ใช้ได้ | หลักเกณฑ์ของประเภทตราสาร แบบที่ใช้ และช่องทางชำระ |
| กำหนดเวลา | วันเริ่มนับ วันครบกำหนด และผู้รับผิดชอบติดตาม |
| หลักฐานหลังชำระ | ใบเสร็จและรหัสรับรอง หรือหลักฐานเสียอากรที่ตรงกับสัญญาฉบับนั้น |
กำหนดเวลาต้องตรวจตามวิธีและประเภทตราสารที่ใช้ ไม่ควรถือว่าทุกสัญญามีเวลาติดแสตมป์ย้อนหลังได้เหมือนกัน ระบบ e-Stamp รองรับทั้งตราสารกระดาษและอิเล็กทรอนิกส์ตามหลักเกณฑ์ของแต่ละแบบ
พบว่าลืมเสียอากรแล้ว ควรจัดการตามลำดับใด
- รวบรวมชุดสัญญาจริง รวมฉบับแก้ไข ใบเสนอราคาที่เป็นส่วนหนึ่งของข้อตกลง และหลักฐานวันลงนามครบ
- ตรวจว่ามีการชำระไปแล้วหรือไม่ สอบถามผู้รับผิดชอบและค้นใบเสร็จหรือรหัสรับรอง ป้องกันเสียซ้ำ
- จำแนกประเภทและคำนวณส่วนที่ขาด พร้อมแยกกรณีไม่เคยชำระออกจากกรณีชำระไม่ครบ
- ติดต่อช่องทางของกรมสรรพากรที่รับดำเนินการ แจ้งข้อเท็จจริงและวันที่จริง เพื่อพิจารณาอากรและเงินเพิ่มที่เกี่ยวข้อง
- เก็บหลักฐานแก้ไขคู่กับต้นฉบับ แล้วอัปเดตทะเบียนสัญญาว่าใครตรวจและดำเนินการเมื่อใด
จำนวนเงินเพิ่มอาจต่างกันตามข้อเท็จจริง ระยะเวลา และการยื่นเองหรือการตรวจพบโดยเจ้าพนักงาน จึงไม่ควรนำตัวเลขค่าปรับจากสัญญาคนละประเภทมาใช้โดยอัตโนมัติ
ไม่มีอากรไม่ได้แปลว่าสัญญาเป็นโมฆะทันที
ประเด็นสำคัญตามมาตรา 118 คือข้อจำกัดในการใช้ตราสารที่ยังเสียอากรไม่บริบูรณ์เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่ง จนกว่าจะดำเนินการตามเงื่อนไขกฎหมาย ไม่ควรสรุปต่อเองว่าไม่มีแสตมป์แล้วสัญญาหรือหนี้ทั้งหมดหายไป
หากมีข้อพิพาทหรือใกล้ต้องใช้เอกสารต่อศาล ควรให้นักกฎหมายตรวจเรื่องสิทธิและการใช้พยานหลักฐานควบคู่กับผู้ดูแลงานภาษี ส่วนงานบัญชีควรเก็บหลักฐานการจ้าง ส่งมอบ และจ่ายเงินจริงให้ต่อเนื่อง ไม่ลบรายการเพียงเพราะพบปัญหาอากร
วิธีป้องกันที่นำไปใช้ได้คือเพิ่มช่อง “ประเภทตราสาร / ผู้มีหน้าที่ / กำหนดชำระ / เลขหลักฐาน” ในทะเบียนสัญญา และกำหนดผู้ตรวจตั้งแต่ก่อนลงนาม แทนการรอให้ฝ่ายบัญชีเห็นเอกสารตอนจ่ายเงินงวดสุดท้าย
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับสัญญาจ้างและอากร
หักภาษี ณ ที่จ่ายแล้ว ยังต้องตรวจอากรอีกหรือไม่?
ต้องตรวจแยกกัน เพราะเป็นหน้าที่ภาษีคนละส่วน หลักฐานหักภาษี ณ ที่จ่ายไม่ได้ยืนยันว่าสัญญาเสียอากรครบแล้ว
เพิ่มงานแต่ใช้สัญญาเดิม ต้องทำอะไร?
เก็บข้อตกลงเพิ่มงานและยอดสินจ้างที่เปลี่ยน แล้วให้ผู้ดูแลตรวจผลต่อฐานอากรและวิธีชำระเพิ่มเติม ไม่พิจารณาจากสัญญาเดิมเพียงฉบับเดียว
ส่งเอกสารอะไรให้ผู้ดูแลงานภาษีตรวจ?
ส่งสัญญาที่ลงนามครบ เอกสารแนบท้าย วันที่และรูปแบบการลงนาม รายละเอียดราคา ข้อมูลคู่สัญญา และหลักฐานอากรเดิมถ้ามี โดยระบุด้วยว่ามีหนังสือจากเจ้าหน้าที่หรืออยู่ระหว่างข้อพิพาทหรือไม่
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- กรมสรรพากร: บัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะตราสารจ้างทำของ
- กรมสรรพากร: อากรแสตมป์ มาตรา 103–129
- กรมสรรพากร: แนะนำการเสียอากรแสตมป์อิเล็กทรอนิกส์
ตัวเลขและสถานการณ์ใช้เพื่ออธิบายแนวคิด การดำเนินการจริงต้องตรวจข้อเท็จจริง เอกสาร และหลักเกณฑ์ที่ใช้กับกิจการนั้น


