ภาษีบุคคลธรรมดากับนิติบุคคลต่างกันอย่างไร?

1. ผู้เสียภาษีและฐานคำนวณต่างกัน

บทความนี้เปรียบเทียบเจ้าของธุรกิจที่เสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดากับบริษัทไทยทั่วไปที่เสียภาษีจากกำไรสุทธิ ไม่ครอบคลุมนิติบุคคลทุกชนิดหรือกิจการที่มีกฎหมายพิเศษ

การตั้งชื่อร้านหรือมีทะเบียนพาณิชย์ไม่ได้ทำให้รายได้ของเจ้าของกลายเป็นรายได้บริษัทโดยอัตโนมัติ ต้องพิจารณาว่าใครเป็นคู่สัญญา ผู้ขาย และผู้มีเงินได้จริง

2. อ่านอัตราภาษีโดยไม่สับสนกับยอดขาย

บุคคลธรรมดาคำนวณภาษีจากเงินได้สุทธิเป็นขั้น โดยช่วงไม่เกิน 150,000 บาทได้รับยกเว้นตามเกณฑ์ และส่วนที่เกินเสียตามขั้น 5% ถึง 35% อัตราสูงสุดจึงไม่ได้ใช้กับเงินได้ทั้งหมด ดู บัญชีอัตราภาษี และ คำแนะนำแบบของกรมสรรพากร

กรณีเงินได้ประเภทที่ 2–8 รวมตั้งแต่ 120,000 บาทต่อปี ต้องตรวจการคำนวณอีกวิธีที่อัตรา 0.5% ของเงินได้พึงประเมินดังกล่าวและเปรียบเทียบตามเกณฑ์ หากภาษีตามวิธีนี้ไม่เกิน 5,000 บาทได้รับยกเว้นเฉพาะวิธีนี้ โดยยังต้องพิจารณาภาษีตามวิธีเงินได้สุทธิ รายละเอียดอยู่ใน วิธีคำนวณภาษีบุคคลธรรมดาสิ้นปี

บริษัททั่วไปเสียภาษีจากกำไรสุทธิทางภาษีในอัตรา 20% ส่วนบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลที่เข้าเกณฑ์ SME มีอัตราสำหรับกำไรสุทธิแต่ละช่วงดังนี้

• ไม่เกิน 300,000 บาท: ยกเว้น
• ส่วนที่เกิน 300,000 บาท ถึง 3,000,000 บาท: 15%
• ส่วนที่เกิน 3,000,000 บาท: 20%

เกณฑ์ SME นี้พิจารณาทุนจดทะเบียนที่ชำระแล้ว ณ วันสุดท้ายของรอบบัญชีไม่เกิน 5 ล้านบาท และรายได้จากการขายสินค้าและบริการไม่เกิน 30 ล้านบาท โดยต้องตรวจเงื่อนไขความต่อเนื่องของรายได้และประวัติรอบบัญชีตาม หลักเกณฑ์กรมสรรพากร ไม่ใช่บริษัทที่เรียกตนเองว่า SME จะได้สิทธิทุกแห่ง

3. รอบยื่นและ VAT ต้องตรวจแยกกัน

บุคคลธรรมดาที่มีเงินได้ธุรกิจมักเกี่ยวข้องกับ ภ.ง.ด.90 ส่วนผู้มีเฉพาะเงินได้จากการจ้างแรงงานตามเงื่อนไขใช้ ภ.ง.ด.91 และผู้มีเงินได้ตามมาตรา 40(5)–(8) ในช่วงมกราคม–มิถุนายนซึ่งถึงเกณฑ์มีหน้าที่พิจารณา ภ.ง.ด.94 ดู คำอธิบาย ภ.ง.ด.94

บริษัทที่เสียภาษีจากกำไรสุทธิเกี่ยวข้องกับ ภ.ง.ด.50 และ ภ.ง.ด.51 ตามหน้าที่และข้อยกเว้นของรอบบัญชี พร้อมงานบัญชีและงบการเงินตามกฎหมาย ควรประเมินค่าจัดทำบัญชี ปิดงบ และสอบบัญชีตามประเภทกิจการไว้ในต้นทุนด้วย

VAT ไม่ได้จำกัดเฉพาะบริษัท บุคคลธรรมดาที่ประกอบกิจการอยู่ในบังคับ VAT ก็อาจต้องจดทะเบียนเมื่อถึงเกณฑ์เช่นกัน ส่วนกิจการที่ได้รับยกเว้นต้องตรวจลักษณะงานจริง ดู ผู้มีหน้าที่จดทะเบียน VAT การเปลี่ยนรูปแบบธุรกิจจึงไม่ใช่วิธีทำให้หน้าที่ VAT หายไปโดยอัตโนมัติ

4. ถ้าตั้งบริษัท ต้องคิดตอนเจ้าของรับเงินด้วย

ภาษีของบริษัทกับภาษีของเจ้าของเป็นคนละส่วน หากเจ้าของทำงานให้บริษัทและรับเงินเดือน ต้องมีงานและหลักฐานที่สอดคล้องกับข้อเท็จจริง และพิจารณาภาษีของผู้รับ ส่วนเงินปันผลเป็นการจ่ายจากกำไรตามเงื่อนไข ไม่ใช่รายจ่ายดำเนินงานที่ใช้ลดกำไรบริษัท

ทางเลือกทางภาษีของเงินปันผลและเครดิตที่เกี่ยวข้องต้องดูคุณสมบัติผู้รับและกำไรต้นทาง ไม่ควรนำอัตราหัก ณ ที่จ่ายไปสรุปเป็นภาษีสุดท้ายทุกกรณี ดู คำถามเรื่องเงินปันผลของกรมสรรพากร

ตัวอย่างการเปรียบเทียบ: เจ้าของที่ต้องถอนเงินไปใช้ส่วนตัวเกือบทั้งหมดควรคำนวณภาษีเมื่อรับเงินและค่าใช้จ่ายบริษัทเพิ่มด้วย ขณะที่กิจการที่เก็บเงินลงทุนต่ออาจมีจังหวะเงินสดต่างกัน แม้สองกิจการมียอดขายเท่ากันก็ยังสรุปว่ารูปแบบใดคุ้มกว่าจากยอดขายอย่างเดียวไม่ได้

5. ใช้ข้อมูลชุดเดียวกันก่อนตัดสินใจ

1. ประมาณรายได้และต้นทุนจริงของธุรกิจในช่วงเวลาเดียวกัน
2. ตรวจประเภทเงินได้และวิธีหักค่าใช้จ่ายที่บุคคลธรรมดามีสิทธิใช้
3. รวมรายได้อื่นและค่าลดหย่อนที่เข้าเงื่อนไขของเจ้าของ
4. คำนวณกำไรทางภาษีบริษัทและตรวจสิทธิ SME หรือสิทธิอื่น
5. ระบุจำนวนเงินที่เจ้าของต้องใช้และวิธีรับเงินที่สอดคล้องกับข้อเท็จจริง
6. รวมค่าบัญชี งบ สอบบัญชี ระบบ และต้นทุนการเปลี่ยนผ่าน
7. พิจารณาคู่ค้า ผู้ร่วมลงทุน การบริหาร และแผนเติบโตควบคู่กับภาษี

ถ้าจะเปลี่ยนมาดำเนินงานผ่านบริษัท ควรวางแผนวันเริ่ม สัญญา สินทรัพย์ สินค้า และเอกสารของแต่ละฝ่าย รายได้ที่เกิดกับบุคคลเดิมไม่ย้ายมาเป็นของบริษัทเพียงเพราะเปลี่ยนบัญชีรับเงิน และการโอนทรัพย์สินอาจมีผลภาษีต้องประเมินก่อน

6. คำถามพบบ่อย

รายได้ถึงเท่าไรควรจดบริษัท?

ไม่มีตัวเลขเดียวที่ตอบได้ทุกกิจการ ต้องดูอัตรากำไร วิธีหักค่าใช้จ่าย รายได้อื่นของเจ้าของ เงินที่ต้องนำออกใช้ และต้นทุนบริหารรวม ส่วนเกณฑ์ VAT เป็นคนละคำถามกับความเหมาะสมในการตั้งบริษัท

บริษัทไม่มีกำไร ไม่ต้องทำอะไรใช่ไหม?

ไม่ใช่ การไม่มีภาษีเงินได้ต้องชำระไม่ได้ยกเลิกหน้าที่ยื่นแบบ บัญชี งบการเงิน หรือภาษีอื่นที่ยังเกี่ยวข้อง

ใช้ค่าลดหย่อนส่วนตัวมาลดภาษีบริษัทได้หรือไม่?

ต้องแยกผู้เสียภาษี ค่าลดหย่อนส่วนตัวใช้กับบุคคลที่เข้าเงื่อนไข ส่วนบริษัทพิจารณารายจ่ายและสิทธิของบริษัทตามกฎหมาย