เอกสารบัญชีต้องเก็บกี่ปี? เริ่มนับเมื่อไร และควรตรวจอะไรก่อนทำลาย

เข้าใจระยะเก็บเอกสารบัญชีกับเอกสาร VAT ที่เริ่มนับต่างกัน พร้อมแนวทางทำทะเบียนอายุเอกสาร สำรองไฟล์ และตรวจรายการค้างก่อนอนุมัติทำลาย

ผู้จัดการและเจ้าหน้าที่บัญชีตรวจทะเบียนเอกสารในห้องเก็บแฟ้มก่อนกำหนดอายุจัดเก็บ

บทความบัญชี · ตรวจข้อมูล 15 พฤศจิกายน 2569

ประเด็นสำคัญ

เอกสารบัญชีหลายกลุ่มมีกำหนดเก็บขั้นต่ำ 5 ปี แต่จุดเริ่มนับและเงื่อนไขไม่เหมือนกัน การครบอายุขั้นต่ำจึงไม่ใช่คำสั่งให้ทำลายทันที ต้องตรวจข้อกำหนดอื่น รายการค้าง ข้อพิพาท และความจำเป็นในการใช้อ้างอิงก่อน

เหตุใดคำตอบว่าเก็บ 5 ปีอย่างเดียวจึงยังไม่พอ

ห้องเก็บแฟ้มเต็มเป็นปัญหาที่หลายบริษัทพบเมื่อทำธุรกิจมาหลายปี แต่การคัดแฟ้มจากเลขปีบนสันปกอย่างเดียวอาจทำให้เอกสารที่ยังจำเป็นถูกทำลาย เช่น หลักฐานซื้อสินทรัพย์ที่ยังใช้งาน หรือเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการตรวจสอบภาษีที่ยังไม่จบ

เริ่มจากแยกประเภทเอกสาร ว่าเป็นบัญชีและหลักฐานประกอบบัญชี รายงานหรือเอกสาร VAT สัญญา เอกสารสิทธิ หรือข้อมูลประเภทอื่น แล้วจึงตรวจว่าต้องเก็บตามกฎหมายใดและนับจากเหตุการณ์ใด ไม่กำหนดอายุเหมือนกันทั้งตู้เพียงเพราะอยู่ในปีเดียวกัน

ควรแยกช่อง “ครบขั้นต่ำตามกฎหมายที่ตรวจ” ออกจาก “อนุมัติทำลายได้” เพื่อให้มีขั้นทบทวนก่อนดำเนินการจริง และยังค้นข้อมูลได้เมื่อมีคนเปลี่ยนหน้าที่หรือย้ายระบบบัญชี

เปรียบเทียบกำหนดของบัญชีกับเอกสาร VAT

พระราชบัญญัติการบัญชี มาตรา 14 และประมวลรัษฎากร มาตรา 87/3 ใช้จุดเริ่มนับต่างกัน ตารางนี้สรุปกรณีทั่วไปของกิจการที่ดำเนินงานอยู่ ไม่ครอบคลุมกฎหมายเฉพาะทุกประเภท

กลุ่มเอกสารกรณีทั่วไปจุดที่ต้องตรวจเพิ่ม
บัญชีและเอกสารประกอบการลงบัญชีไม่น้อยกว่า 5 ปีนับแต่วันปิดบัญชี ตามมาตรา 14อาจมีการกำหนดเกิน 5 ปี แต่ไม่เกิน 7 ปีตามเงื่อนไขในมาตรานั้น
รายงาน ใบกำกับภาษี และหลักฐานตามมาตรา 87/3ไม่น้อยกว่า 5 ปีนับแต่วันยื่นแบบหรือวันทำรายงาน แล้วแต่กรณีมีกรณีเฉพาะและอำนาจกำหนดให้เกิน 5 ปีแต่ไม่เกิน 7 ปี
เอกสารที่เกี่ยวข้องกับหลายหน้าที่ตรวจข้อกำหนดทุกส่วนที่เกี่ยวข้องเลือกกำหนดเก็บที่รองรับหน้าที่ทั้งหมด ไม่ใช้เพียงกำหนดที่สั้นที่สุด

ตัวอย่างการนับอายุที่ไม่ตรงกับปีบนแฟ้ม

สมมติบัญชีรอบปีปิดวันที่ 31 ธันวาคม 2569 การนับขั้นต่ำ 5 ปีในกรณีทั่วไปตามกฎหมายการบัญชีไปถึงวันที่ 31 ธันวาคม 2574 แต่เอกสารในแฟ้มนั้นอาจมีหลักฐาน VAT ซึ่งเกี่ยวข้องกับแบบที่ยื่นในเดือนมกราคม 2570 การนับตามเกณฑ์ที่เริ่มจากวันยื่นแบบจึงไปถึงเดือนมกราคม 2575

ตัวอย่างนี้แสดงว่าคำว่า “แฟ้มปี 2569” ไม่ได้บอกวันทำลายเอกสารทุกใบ ควรใช้วันที่และเหตุการณ์จริงของเอกสารแต่ละกลุ่ม ไม่ใช้วันที่ซื้อกล่อง วันที่สแกน หรือวันที่ส่งให้สำนักงานบัญชีเป็นวันเริ่มนับแทน

หากมีการยื่นเพิ่มเติม คำสั่งตรวจสอบ หรือกรณีเลิกกิจการ ให้ผู้รับผิดชอบตรวจข้อกำหนดที่ใช้กับสถานการณ์นั้นอีกครั้ง ไม่ใช้การคำนวณตัวอย่างนี้ตัดสินได้ทันที ดูมาตรา 87/3 และเงื่อนไขเฉพาะ

ครบกำหนดขั้นต่ำแล้ว ยังมีเหตุใดที่ควรเก็บต่อ

ก่อนเสนอทำลาย ให้ฝ่ายบัญชีและผู้รับผิดชอบงานที่เกี่ยวข้องตรวจรายการค้าง เพื่อป้องกันการสูญเสียหลักฐานที่ยังใช้งานอยู่ เหตุเก็บต่อควรบันทึกเป็นรายกลุ่มและทบทวนเมื่อเหตุสิ้นสุด

  • อยู่ระหว่างการตรวจสอบ ขอคืนภาษี อุทธรณ์ คดี หรือข้อโต้แย้ง
  • ลูกหนี้ เจ้าหนี้ เงินประกัน หรือสัญญาที่ยังไม่ยุติ
  • เอกสารสิทธิและต้นทุนสินทรัพย์ที่ยังต้องใช้อ้างอิง
  • ข้อมูลผลขาดทุนหรือรายการต่อเนื่องที่ยังมีผลต่อรอบถัดไป
  • ข้อกำหนดของสัญญา หน่วยงานกำกับ หรือกฎหมายเฉพาะที่ต้องตรวจเพิ่มเติม

รายการข้างต้นเป็นแนวทางทบทวนความจำเป็น ไม่ใช่การกำหนดอายุใหม่ให้ทุกเอกสารเท่ากัน และคำว่าไม่เกิน 7 ปีในบทบัญญัติบางมาตราไม่ได้หมายความว่าสามารถทำลายหลักฐานทุกชนิดเมื่อครบ 7 ปีโดยไม่ตรวจหน้าที่อื่น

ทำทะเบียนจัดเก็บและขั้นตอนอนุมัติให้ตรวจย้อนหลังได้

ทะเบียนหนึ่งชุดควรบอกประเภทเอกสาร รอบบัญชี ช่วงเลขที่ สถานที่เก็บ ผู้ดูแล ข้อกำหนดที่ใช้ วันเริ่มนับ วันทบทวน และเหตุระงับทำลาย ถ้าเป็นไฟล์ให้ระบุที่เก็บและวิธีเปิดอ่าน ไม่เก็บเพียงชื่อโฟลเดอร์ที่ไม่มีคนรู้ว่าอยู่ในบัญชีผู้ใช้ใด

กำหนดผู้เสนอรายการ ผู้ตรวจ และผู้อนุมัติให้เหมาะกับกิจการ เมื่ออนุมัติแล้วจึงเลือกวิธีทำลายที่ไม่ทำให้ข้อมูลลูกค้า พนักงาน หรือคู่ค้ารั่วไหล พร้อมบันทึกรายการและวันที่ดำเนินการไว้ โดยจำกัดการเข้าถึงข้อมูลตามหน้าที่

สำหรับเอกสารดิจิทัล ควรมีสำรองและทดสอบกู้คืนเป็นระยะ ตรวจว่าเปิดไฟล์ได้และข้อมูลยังครบ แม้ย้ายโปรแกรมหรือเลิกใช้ผู้ให้บริการเดิม ส่วนสถานที่เก็บบัญชีและการเก็บนอกสถานที่ต้องตรวจหลักเกณฑ์ของ DBD ที่เกี่ยวข้องด้วย ดูพระราชบัญญัติการบัญชี มาตรา 13–14

คำถามก่อนลดจำนวนแฟ้มเอกสาร

สแกนแล้วทิ้งกระดาษได้ทันทีหรือไม่?

ไม่ควรตัดสินจากการมีไฟล์อย่างเดียว ต้องตรวจข้อกำหนดเรื่องต้นฉบับ วิธีแปลงและเก็บข้อมูล และหน้าที่ตามกฎหมายของเอกสารนั้นก่อน ภาพถ่ายที่อ่านได้อาจยังไม่ตอบเงื่อนไขทั้งหมด

ฝากเอกสารไว้กับสำนักงานบัญชีแล้วบริษัทไม่ต้องติดตามหรือไม่?

บริษัทควรรู้ว่าเอกสารอยู่ที่ใด มีอะไรบ้าง ใครดูแล และขอคืนได้อย่างไร การมอบหมายจัดเก็บไม่ทำให้หน้าที่ของกิจการหายไป ควรมีรายการรับ–ส่งและข้อตกลงชัดเจน

เลิกบริษัทแล้วทิ้งแฟ้มได้ไหม?

ยังต้องตรวจหน้าที่ของผู้เกี่ยวข้องกับการเลิกและชำระบัญชี รวมถึงข้อกำหนดเก็บหรือส่งมอบเอกสารตามกฎหมายแต่ละฉบับ แยกพิจารณาจากกิจการที่ยังดำเนินงานอยู่

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

ตัวเลขและสถานการณ์ใช้เพื่ออธิบายแนวคิด การดำเนินการจริงต้องตรวจข้อเท็จจริง เอกสาร และหลักเกณฑ์ที่ใช้กับกิจการนั้น

แชร์