เลือกผู้สอบบัญชีรับอนุญาต ควรพิจารณาอะไรบ้าง?

1. ตรวจชื่อและสถานะใบอนุญาตของผู้ลงนามจริง

ขอชื่อ นามสกุล และเลขทะเบียนผู้สอบบัญชีรับอนุญาตที่จะลงนาม แล้วตรวจผ่าน ระบบตรวจสอบสถานะ CPA ของสภาวิชาชีพบัญชี ไม่ใช้เพียงชื่อสำนักงาน โลโก้ หรือสำเนาใบอนุญาตเก่าเป็นหลักฐานว่าสถานะยังใช้ได้

ตรวจข้อมูลให้ตรงกันและเก็บวันที่ตรวจสอบไว้ หากไม่พบข้อมูลให้ทวนการสะกดและเลขทะเบียนก่อน หากยังไม่ชัดเจนควรติดต่อสภาวิชาชีพบัญชี ระบบนี้ให้ข้อมูลประกอบการตรวจสอบ ไม่ใช่หนังสือรับรองเพื่อใช้อ้างอิงทางกฎหมาย

2. พิจารณาความเป็นอิสระและบทบาทให้ชัด

ถามว่ามีความสัมพันธ์ทางการเงิน ธุรกิจ หรือบทบาทอื่นกับกิจการที่กระทบความเป็นอิสระหรือไม่ และถ้ามีงานทำบัญชีหรือบริการอื่นร่วมด้วยจะประเมินและจัดการข้อจำกัดอย่างไร ผู้สอบบัญชีต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดจรรยาบรรณและความเป็นอิสระที่เกี่ยวข้อง ตาม TSA 200 การแยกชื่อทีมอย่างเดียวไม่ได้ทำให้ประเด็นความเป็นอิสระหมดไป

แยกผู้จัดทำบัญชี ผู้อนุมัติรายการ และผู้ตรวจสอบให้เข้าใจตรงกัน ผู้บริหารต้องตัดสินใจและรับผิดชอบข้อมูลของกิจการ ส่วนผู้สอบบัญชีต้องใช้ดุลยพินิจในการตรวจสอบ

3. ถามประสบการณ์ที่ตรงกับรายการสำคัญของธุรกิจ

แทนที่จะถามเพียงว่าทำมากี่ปี ให้เล่าธุรกรรมหลักแล้วถามแนวทางเตรียมงาน เช่น ธุรกิจขายสินค้ามีคลังหลายแห่ง ธุรกิจบริการรับเงินล่วงหน้า ธุรกิจโครงการมีงานระหว่างทำ หรือบริษัทมีรายการกับกิจการที่เกี่ยวข้อง

• เคยทำงานกับลักษณะธุรกิจและระบบบัญชีที่ใกล้เคียงกันหรือไม่
• ประเด็นใดต้องเตรียมหลักฐานก่อนวันสิ้นปี
• ใครเป็นผู้รับผิดชอบงานประจำวันและใครทบทวนงาน
• หากพบรายการซับซ้อน จะประสานผู้เชี่ยวชาญหรือขอข้อมูลเพิ่มอย่างไร

ไม่จำเป็นต้องขอดูข้อมูลลับของลูกค้ารายอื่น ใช้คำอธิบายประสบการณ์โดยไม่เปิดเผยตัวตนและวิธีวางแผนงานประกอบการพิจารณาได้

4. ตกลงขอบเขตและผลงานเป็นลายลักษณ์อักษร

มาตรฐานการสอบบัญชี รหัส 210 กำหนดกรอบข้อตกลงการรับงาน เช่น วัตถุประสงค์ ขอบเขต ความรับผิดชอบของแต่ละฝ่าย แม่บทการรายงานทางการเงิน และรูปแบบรายงานที่คาดหมาย ก่อนลงนามควรตรวจว่าเอกสารระบุกิจการและรอบบัญชีถูกต้อง

นอกจากข้อตกลงงานสอบบัญชี ควรตกลงเรื่องการส่งข้อมูล วันเริ่มงาน เป้าหมายวันรายงาน ผู้ประสานงาน และสิ่งที่คิดค่าบริการแยก เช่น การแก้บัญชีย้อนหลัง งานภาษี งานนำส่งงบ หรือรายงานเพิ่มเติมให้ธนาคาร

5. เปรียบเทียบค่าบริการบนข้อมูลชุดเดียวกัน

เตรียมข้อมูลสรุปให้ผู้เสนอราคาทุกรายเหมือนกัน ได้แก่ ประเภทธุรกิจ ยอดสินทรัพย์และรายได้โดยประมาณ จำนวนรายการ สาขา คลังสินค้า ความพร้อมของบัญชี และวันต้องใช้งบ เพื่อให้ข้อเสนอเทียบกันได้

ค่าบริการต่ำหรือสูงเพียงอย่างเดียวไม่บอกคุณภาพ ควรดูขอบเขต ทรัพยากร และความพร้อมของผู้ให้บริการร่วมกัน

6. ใช้คำถามเหล่านี้ก่อนตัดสินใจ

1. ผู้ลงนามคือใคร และตรวจสถานะใบอนุญาตได้จากข้อมูลใด?
2. มีประเด็นความเป็นอิสระที่ต้องพิจารณาก่อนรับงานหรือไม่?
3. ต้องนัดสังเกตการณ์ตรวจนับสินค้าหรือเก็บข้อมูลใดล่วงหน้า?
4. หากเอกสารไม่ครบจะกระทบกำหนดการและขอบเขตอย่างไร?
5. มีช่องทางส่งเอกสารที่จำกัดผู้เข้าถึงและผู้ประสานงานชัดเจนหรือไม่?
6. รายการใดรวมในราคา และรายการใดต้องขออนุมัติเพิ่มก่อนทำ?

ข้อเสนอที่ควรถามให้ชัด: การรับปากลงนามโดยไม่ขอตรวจข้อมูล หรือรับประกันความเห็นต่องบล่วงหน้าก่อนตรวจหลักฐาน ไม่สอดคล้องกับลักษณะงานสอบบัญชี ควรขอคำอธิบายขั้นตอนและผลส่งมอบก่อนตัดสินใจ

คำถามที่พบบ่อย

ผู้สอบบัญชีรับประกันว่าจะไม่ถูกตรวจภาษีได้หรือไม่?

ไม่ควรใช้คำรับประกันเช่นนี้เป็นเงื่อนไขเลือก งานตรวจสอบงบและการตรวจภาษีของหน่วยงานรัฐมีวัตถุประสงค์ต่างกัน กิจการยังต้องปฏิบัติหน้าที่ทางภาษีของตน

เปลี่ยนผู้สอบบัญชีควรเตรียมอะไร?

แจ้งเหตุผลและช่วงเวลาที่ต้องการเปลี่ยน เตรียมงบและรายงานปีก่อน รายละเอียดบัญชียกมา และประเด็นค้าง ให้ผู้สอบบัญชีรายใหม่ประเมินการรับงานและการสื่อสารกับรายเดิมตามกระบวนการวิชาชีพ พร้อมตรวจขั้นตอนแต่งตั้งของกิจการ

ควรติดต่อก่อนสิ้นปีหรือหลังปิดงบ?

ควรเริ่มพูดคุยล่วงหน้าเพื่อประเมินขอบเขตและจองตาราง โดยเฉพาะเมื่อมีสินค้าหรือรายการซับซ้อน วันออกรายงานจริงต้องสอดคล้องกับความพร้อมของหลักฐาน