รายงานผู้สอบบัญชีมีเงื่อนไข หมายความว่าอะไร และเจ้าของกิจการควรอ่านตรงไหน?

เริ่มอ่านจากความเห็นและเหตุผลประกอบ

เมื่อได้รับงบพร้อมรายงานผู้สอบบัญชี เจ้าของอาจดูเพียงกำไรและหน้าลงนามจนไม่เห็นข้อความสำคัญ การอ่านรายงานควรเริ่มที่หัวข้อความเห็น แล้วอ่านเกณฑ์ในการแสดงความเห็นและหมายเหตุที่ถูกอ้างถึง

ตรวจชื่อกิจการ รอบบัญชี และชุดงบว่าเป็นฉบับเดียวกับที่กำลังใช้ จากนั้นแยกว่าข้อความใดเป็นข้อสรุปของผู้สอบบัญชี และข้อความใดเป็นความรับผิดชอบของผู้บริหารหรือคำอธิบายทั่วไป

อย่าใช้จำนวนหน้าหรือความยาวของรายงานตัดสินคุณภาพงาน และอย่าอ่านเฉพาะประโยคที่ให้ความรู้สึกดีโดยละรายละเอียดสาเหตุ เพราะประเด็นอาจเกี่ยวกับบัญชีหรือการเปิดเผยข้อมูลเฉพาะส่วน

ความเห็นที่เปลี่ยนแปลงไปสามแบบต่างกันอย่างไร?

TSA 705 (ปรับปรุง) ย่อหน้า 7–9 แยกตามลักษณะปัญหา ความมีสาระสำคัญ และการแผ่กระจายของผลกระทบ โดยสรุปเพื่อการอ่านรายงานได้ดังนี้

คำว่าแผ่กระจายไม่ได้ตัดสินจากจำนวนบาทเพียงอย่างเดียว ต้องอ่านเหตุผลและบริบท รายงานแบบไม่แสดงความเห็นไม่ใช่การสรุปว่าทุกรายการผิด และรายงานอย่างมีเงื่อนไขก็ไม่ใช่ใบรับรองว่าประเด็นที่ระบุไม่มีความสำคัญ

วรรคเน้นข้อมูลไม่เหมือนความเห็นอย่างมีเงื่อนไข

TSA 706 (ปรับปรุง) กล่าวถึงการเน้นเรื่องที่แสดงหรือเปิดเผยในงบอย่างเหมาะสมแล้วและสำคัญต่อความเข้าใจของผู้ใช้งบ วรรคนี้ไม่ใช่สิ่งทดแทนการเปลี่ยนแปลงความเห็นเมื่อจำเป็น

หากพบหัวข้อวรรคเน้นข้อมูลและเหตุการณ์ ให้กลับไปอ่านหมายเหตุที่อ้างถึง และอ่านหัวข้อความเห็นหลักด้วย การมีวรรคเน้นเรื่องหนึ่งไม่ได้บอกว่าไม่มีเงื่อนไขอื่นในรายงานทั้งฉบับ

หัวข้อเกี่ยวกับการดำเนินงานต่อเนื่องหรือเรื่องสำคัญในการตรวจสอบอาจใช้ข้อกำหนดเฉพาะของมาตรฐานอื่น จึงไม่ควรรวมทุกย่อหน้าพิเศษว่าเป็นเงื่อนไขเดียวกันทั้งหมด

เปลี่ยนข้อความในรายงานเป็นรายการติดตามงาน

ตัวอย่างสมมติ รายงานกล่าวถึงหลักฐานปริมาณสินค้าต้นงวดไม่เพียงพอ การส่งใบนับปลายปีอย่างเดียวอาจยังไม่ตอบปัญหาต้นงวด เจ้าของควรถามว่าเอกสารใดเชื่อมถึงวันนั้นได้ และผลกระทบเกี่ยวข้องกับรายการใดบ้าง

การติดตามนี้มีเป้าหมายให้เข้าใจและแก้สาเหตุ ไม่ใช่ต่อรองถ้อยคำในรายงานโดยไม่มีหลักฐานใหม่ หรือให้ฝ่ายบัญชีลบเรื่องที่ยังไม่ยุติออกจากชุดเอกสาร

ปีนี้มีเงื่อนไข ปีหน้าจะเหมือนเดิมหรือไม่?

ไม่ควรสรุปล่วงหน้า ต้องประเมินว่าปัญหาเดิมแก้แล้วจริงหรือยัง และยังส่งผลต่อยอดยกมา ตัวเลขเปรียบเทียบ หรืองบปีปัจจุบันหรือไม่ การจัดเอกสารเพิ่มมีประโยชน์ต่อการตรวจ แต่ไม่ได้รับประกันประเภทความเห็น

ควรเริ่มปรับขั้นตอนจากสาเหตุ เช่น นัดตรวจนับให้ทัน เก็บเอกสารส่งมอบ หรือทำทะเบียนรายการค้าง ติดตามระหว่างปีแทนการรอใกล้วันออกงบอีกครั้ง และส่งสถานะพร้อมหลักฐานให้ผู้สอบบัญชีตามกำหนดที่ตกลง

เมื่อนำงบไปให้ธนาคารหรือคู่ค้า ควรส่งรายงานและหมายเหตุครบชุดตามที่ร้องขอ ไม่ตัดหน้าที่มีเงื่อนไขออก ผู้ใช้แต่ละรายมีเกณฑ์พิจารณาของตน การมีรายงานแบบใดจึงไม่ได้รับประกันผลสินเชื่อหรือการทำธุรกิจ

คำถามที่ช่วยให้เข้าใจรายงานมากขึ้น

ความเห็นไม่มีเงื่อนไขแปลว่าไม่มีความผิดพลาดเลยหรือไม่?

TSA 200 อธิบายการให้ความเชื่อมั่นอย่างสมเหตุสมผลต่องบโดยรวมในสาระสำคัญ ไม่ใช่การรับประกันความถูกต้องทุกจำนวนหรือความอยู่รอดในอนาคตของกิจการ

ถ้าบริษัทไม่เห็นด้วยกับประเด็น ควรทำอย่างไร?

รวบรวมข้อเท็จจริง เอกสาร และหลักบัญชีที่เกี่ยวข้องเพื่อหารือเป็นเรื่อง ๆ ให้ผู้บริหารพิจารณาการจัดทำงบและให้ผู้สอบบัญชีใช้ดุลยพินิจตามมาตรฐาน

อ่านแล้วไม่เข้าใจ ควรถามอะไรเป็นข้อแรก?

ถามว่าประเด็นอยู่ในส่วนใดของรายงาน เกี่ยวข้องกับบัญชีหรือหมายเหตุใด และเป็นข้อผิดพลาดที่พบหรือข้อจำกัดของหลักฐาน คำถามนี้ช่วยให้คุยเรื่องวิธีติดตามต่อได้ตรงจุด